CHUYỆN ĐỜI

Mùa hè đã về/Sư cọ nhiêu ghê/Có cô phi-dê/Rất mê sư cọ. Câu đồng dao xuất hiện từ khoảng cuối những năm 1960 phảng phất trong tâm trí mỗi khi hè về.

Đến cái xứ ăn chơi nhất nước ấy với các trò ngang ngửa với Las Vegas bên kia bán cầu mới biết mối quan hệ mật thiết với chiến tranh Việt Nam thế nào.

1. Có lẽ trong tiến trình phát triển của loài người trên trái đất này chưa có thời nào huy hoàng đến vậy. Từ ngài tư bản nhăm nhe bá chủ toàn cầu đến ông cộng sản quyết tiến lên thế giới đại đồng, thì nay đã gần đạt được đến đích. Từ hôm nay, đánh nhau tranh giành đất đai của cải đã lùi vào dĩ vãng, bảy tỷ người tập trung oánh mỗi con cô vít. 

Phố cổ Thập Phần - Shifen Old Street - nơi duy nhất được đốt và thả đèn trời mà không lo cháy nhà, cháy rừng... Lý do thật đơn giản: nơi này luôn có mưa và ẩm ướt, bụi nước bốc lên từ các thác nước và sương mù bao phủ khắp rừng núi. Lúc đầu đèn trời dùng để thông tin cho nhau, sau thành tín ngưỡng: thả những điều ước lên trời xanh (như kiểu viết lên facebook này) và hy vọng được bề trên rủ lòng thương mà phù hộ cho. Những hình ảnh ở đoạn phố có 10 hộ dân này...

Đang tưng tửng nên biên luôn, kẻo quên tiệt! Thằng em (hơn 3 tuổi) thông báo có ông anh (kém 6 tuổi) mời ra họp ở quán bia... Mở đầu là giới thiệu "thân thế sự nghiệp". Tưởng ai, toàn những thằng mà xưa nay cứ gọi mình là chú xưng... cháu, ngon xớt. 

Welcome! Xuống sân bay Chiang Mai được xe đưa ngay vào bữa ăn tối kiểu Hoàng Gia - Khantoke - bữa ăn truyền thống đặc trưng của Vương quốc Lanna, vừa ăn vừa thưởng thức các điệu múa cung đình.

                Rồi chiến tranh cũng chấm dứt. Chúng tôi lại về trường tiếp tục học tập. Năm 1975, sau ngày toàn thắng, Nhà nước tổ chức mít tinh diễu hành ở Quảng trường Ba Đình. Chúng tôi được huy động tham gia diễu hành quần chúng.  Những ngày làm đồ án Tốt nghiệp - cuối năm 1976

             Khai bàn phím sáng mồng Một Đinh Dậu! Cái ngõ nhỏ những ngày cuối năm ồn ào không khí Tết. Khác hẳn vẻ tĩnh lặng thường ngày, sáng nào cũng rộn vang tiếng gà gáy. 

             Thời kỳ Khoa Chế tạo máy sơ tán ở Cẩm Xuyên, chúng tôi được xếp ở trong nhà một ông bà nông dân. Hai ông bà có lẽ chừng ngoài 50 tuổi nhưng già đẫy, có một đàn con lít nhít. Cả nhà đi vắng suốt ngày, thi thoảng ông hoặc bà mới tạt về nhà một lúc, xong lại đi ngay. Chỉ có cậu con út của ông bà là thường xuyên ở nhà hơn. Cu này răng sún, thỉnh thoảng trò chuyện chơi với chúng tôi. Có lần nó đi chơi về chạy tọt vào trong buồng chái, sau chạy ra miệng nhai tóp tép và lại chạy biến đi. Chúng tôi liền vào chái nhà thám thính thì thấy có cái nồi hông treo trên xà nhà vẫn còn lắc lư. Đây rồi, thọc tay vào khua khoắng thì ra trong đống bột mịn có mấy cái kẹo lạc. Thế là chia nhau mỗi thằng một cái. Ăn thế thôi, chứ chén hết thì lộ.

Cách đây tròn 20 năm, đội tuyển VN vào chung kết. Lúc đó, cũng có một “thế hệ vàng” của bóng đá, những là các cầu thủ: Hồng Sơn, Việt Hoàng, Đức Thắng... Không khí chiến thắng cũng hừng hực như lúc này đây.

             Kết thúc đợt lao động phục vụ chiến đấu, chúng tôi được đơn vị bộ đội đưa trở lại Cẩm Xuyên. Được nghỉ học một vài ngày, chúng tôi đã có kế hoạch trở về nhà, về Hà Nội… xả hơi sau những ngày tháng sống trong rừng âm u và lao động hết mình. Chắc các bạn đều cảm nhận cái tâm trạng náo nức thế nào của tuổi thanh niên ngày ấy. Thời gian này, chiến tranh ở miền Bắc đã ngừng nên chúng tôi được đi ban ngày. Buổi trưa về đến Cẩm Xuyên, cơm nước nháo nhào, chúng tôi vội vàng cất bước chuồn. Không biết tại sao, chỉ có tôi và bạn Duy Cường đi cùng nhau. Tất nhiên là cuốc bộ thôi. Nhiều bạn tính toán đi bộ ra ga Trung Giã và quốc lộ 3. Từ đây đi phương tiện nào cũng tiện về trung tâm Hà Nội. Tôi và Duy Cường tính chắc ăn, cứ đi theo lối cũ: đi dọc trên đê sông Cầu, qua đò Ngọt, qua chợ Chờ theo Tỉnh lộ 295 ra thị trấn Từ Sơn, rồi vào Quốc lộ 1, bon thẳng về Hà Nội. Trở lại nơi sơ tán năm 1972

  Thị trấn Bắc Hà thuộc huyện Bắc Hà nằm ở phía Đông tỉnh Lào Cai. Vùng đất có lịch sử lâu đời. Từ lâu đã nổi tiếng với cái tên "cao nguyên trắng" - nơi đây trồng nhiều cây anh túc, cần sa cung cấp thuốc phiện cho cả nước. Sau thu hẹp trồng đủ dùng làm dược liệu và tiến tới bỏ hẳn vào năm 1993. Thị trấn có nhiều di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng, thu hút ngày càng nhiều khách du lịch trong và ngoài nước.

           Thời chiến, xe ô tô thường chạy ban đêm để tránh máy bay địch. Tối đó, chúng tôi nai nịt gọn gàng, ba lô trên lưng tập hợp ở cái bãi chợ Bầu. Nơi đây, mỗi lần có chiếu phim là cả bọn lại kéo nhau đi xem. Xem phim là phụ, mục tiêu chính là “gẹo” gái làng. May mà trai làng rủ nhau đi bộ đội sạch, chứ chúng nó mà ở nhà thì thế nào bọn tôi cũng có anh sứt đầu mẻ trán…

"Đến hẹn lại lên", cứ mồng Ba hàng tháng, các cụ lại... họp. Gặp nhau là tranh nhau kể chuyện nhà, chuyện chợ, chuyện cháu, chuyện chó, chuyện chim... Mấy cụ đến muộn thì đủ các lý do: định đi thì..., tý nữa xong lại phải đi... Công việc có quan trọng, có gấp gáp đến đâu, có nhiều việc phải phổ biến... thì cuộc họp cũng chỉ gói gọn trong 60 phút. Nếu cuộc họp kéo dài quá, các cụ lục tục kéo nhau bảo đi chỗ này, làm việc kia... Có mấy ông già xem chừng nhàn nhã hơn, hỏi nhau: Thế ở nhà các ông làm gì? Một ông: Ăn, ngủ, chơi xong rồi lại ăn, ngủ, chơi! Ông kia: Thế hóa ra... lợn à? Ông khác: Chưa bằng lợn, vì lợn còn được bữa oánh chén!!!

               Tôi cũng không hiểu tại sao mình lại có ý định học khoa Chế tạo máy mà không phải ngành khác. Nhớ lại lúc đó không hề có một sự cân nhắc nghiêm túc, đầu óc lơ mơ, phần nghe đài, xem báo: cơ khí là then chốt, tức là rất quan trọng, rất “hot” – theo kiểu nói thời nay. Thế rồi các bạn tôi cũng bàn tán, khuyên nhủ, rủ rê… Thế là tôi ghi ngay nguyện vọng: cơ khí và đóng tàu nữa. May mắn cho tôi là suốt 5 năm học đại học tôi không bị chuyển sang ngành khác, thậm chí trường khác như một số bạn của tôi. Vì thế mà tôi có được diễm phúc trong cuộc đời: có những người bạn thân thiết cho đến hôm nay, khi ngồi viết lại những chuyện này. Lúc học

Ngồi yên vị trong phòng chờ sân bay mới thở phào nhẹ nhõm. Chả là chuyến đi rong ruổi luôn gặp những chuyện không may. Ngày đầu, ngồi trong vườn cây ngó ra bãi biển, những tưởng được no nê con mắt với những thân hình nóng bỏng (như giới thiệu tour), vậy mà toàn các ông bà già lọm khọm… Sau một ngày đi thăm thú, rồi về tắm biển, tới bữa chén cá hấp, tôm chiên, mực xào… thì sáng hôm sau mặt mũi sưng húp híp, ngứa ngáy râm ran khắp người. Vận động  cả hai tay mà không gãi kịp. Đã vậy, ngày cuối, trời bỗng nổi cơn bão tố, mưa như trút nước, chỉ lo tàu bay ướt cánh không chịu bay về.

              Tháng 5/1970, Trường Nguyễn Văn Trỗi giải tán, tôi đã học xong lớp 9 phổ thông (hệ 10 năm). Về nhà, chúng tôi được giới thiệu xin học ở các trường phổ thông cấp Ba. Theo bạn bè, tôi xin vào học trường Phổ thông cấp III Chu Văn An, song có lẽ do tôi ở Khu Hoàn Kiếm nên được chuyển về học ở trường cấp III Nguyễn Trãi (ở phố Giang Văn Minh hiện nay – đối diện với Bộ Tư lệnh Thông tin liên lạc).  Năm 1971 – Thi vào Đại học

  Bước chân ra khỏi cửa nhận thấy ngay mọi việc khác với trong nhà. Đây là những chuyện lạ ở một nơi cách xa nhà tới 7 múi giờ trái đất…

             Ở đây đến tháng 8 năm 1968, chúng tôi được về nước. Sau khi được về nhà vài ngày với gia đình, chúng tôi lại tập trung lên trường ở địa điểm đầu bến phà Trung Hà (nay là Trường Sơ cấp Kỹ thuật Công binh). Rồi sau đó lại chuyển quân sang Hưng Hóa. Hôm chuyển quân, chúng tôi ngồi yên vị trên chiếc xe Hải Âu đậu sẵn ngoài sân, đầu xe hướng ra cổng. Chẳng biết bác tài đi đâu, bất ngờ chiếc xe từ từ trôi xuống dốc hướng về phía cổng. Gọi là cổng nhưng đó chỉ là hai cái cột to xây bằng gạch. Trong khi cả lũ hoảng sợ ch ưa biết xử lý ra sao thì một bạn đã lao lên chỗ lái xe, giật mạnh cần phanh tay. Xe khựng lại trong bàng hoàng của cả xe và sau khi hoàn hồn thì nhận ra bạn Trần Thành Công. Tôi và những bạn trên xe nể phục bạn từ đấy. Biểu tượng kỷ niệm của trường ở Trung Hà

                       H ạ nh phúc là đấ u tranh ( Karl Marx )           Tòa nhà dùng n ướ c nóng sinh ho ạ t tr ả ti ề n theo mét kh ố i, gi ố ng nh ư th ờ i bao c ấ p xách phích đ i mua n ướ c sôi. Có nhi ề u cái ti ệ n l ợ i nh ư mu ố n dùng là có ngay n ướ c nóng, có n ướ c nóng c ả ch ỗ r ử a bát, nghe nói còn an toàn v ề đ i ệ n n ữ a ch ứ ...

               Đầu năm 1967, chúng tôi được về Hà Nội nghỉ vài ngày vào dịp Tết Nguyên đán. Sau đó chúng tôi tập trung tại một trường học gần ga Hàng Cỏ. Buổi tối, chúng tôi được đưa lên tầu hỏa và chạy lên phía Bắc. Được biết là phải đi xa và không hẹn ngày trở lại, nên tôi bỗng xao xuyến lạ, nỗi thương mẹ, nhớ các em trào dâng khi đã ngồi im trên toa tàu hỏa tối om. Tầu chạy qua gác chắn tầu phố Nguyễn Thái Học, Điện Biên Phủ, rồi qua Trần Phú, qua khung cửa sổ, có nhiều bà mẹ sau khi đưa con ra ga, chờ đợi đ ể vẫy con lần cuối. Tôi chứng kiến những cảnh đó mà nước mắt cứ trào ra, phần buồn, phần tủi thân vì đêm đó mẹ tôi chỉ đưa tôi đến chỗ tập trung rồi tất tả quay lại cơ quan làm việc.

Đến nhà một người bạn, nhưng y đi vắng nên vợ tiếp. Chuyện la cà từ gia cảnh sang thời tiết, từ sức khỏe vòng lại thói hư tật xấu của... đàn ông.

             Đổ quân xuống bãi đất rộng dưới gốc một cây đa to, mà sau này chúng tôi gọi là “cây đa Hiệu bộ”, xung quanh thấy toàn rừng núi ngút ngàn. Chúng tôi được chia thành từng nhóm nhỏ đi sâu vào các thôn làng và ở vào nhà dân.

            Tới lúc hơn sáu mươi tuổi mới tự đặt một câu ngô nghê: Tôi là ai? Một cuộc đời có hơn 40 năm ăn cơm, uống nước Hà Nội chả là người Hà Nội à! Hơn nữa, bố mẹ tôi đến ở đây, chúng tôi lập gia đình ở đây, sinh con, nuôi con lớn lên ở đây, danh sách tất cả gia đình có chung một cuốn sổ hộ khẩu. Đích thị là người Hà Nội rồi!

                ( chuyện về những năm tháng ở trường Văn hóa Quân đội ) Tôi bước vào cuộc sống quân ngũ từ rất sớm. Lúc đó là vào tháng 5 năm 1965, tôi lên học ở trường Văn hóa Quân đội (sau này trường mang tên liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi). Có lẽ tôi là một trong những học sinh đầu tiên của Trường và theo học cho đến lúc cuối cùng, chứng kiến sáu lần di chuyển địa điểm trong thời gian tròn 5 năm. Những câu chuyện về một thời xa xưa ấy luôn nằm trong tâm thức tôi cho đến tận ngày hôm nay, thỉnh thoảng trong những giấc mơ tôi cũng gặp lại những khuôn mặt, phong cảnh tuy mờ nhạt nhưng quen thuộc. Lo đến một ngày nào đó, không có điều kiện nhớ lại, tôi tập hợp những mảnh vụn của ký ức trong những trang viết hồi tưởng này. Trại Hòe, ngày đầu quân ngũ           Lúc đầu, Trường đóng quân tại Trại Hòe (nay gọi là thôn Ngọc Tân, xã Ngọc Sơn, huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang). Cuộc sống tập thể theo nề nếp quân đội đã đưa tôi, một chú bé...

            N ă m 2012, l ầ n đầ u tiên t ổ ch ứ c cho nhóm b ạ n già m ộ t chuy ế n đ i ch ơ i n ướ c Lào theo đườ ng b ộ qua Viên Ch ă n, Luông Pra b ă ng và Cánh đồ ng Chum Xiêng Kho ả ng. Để th ự c hi ệ n th ậ t chu đ áo cho chuy ế n đ i, tôi đ ã m ấ t hàng tháng tr ờ i tìm hi ể u, thu th ậ p và x ử lý r ấ t nhi ề u thông tin v ề đườ ng xá, đ i ể m đế n c ũ ng nh ư th ủ t ụ c làm xu ấ t nh ậ p c ả nh, v.v... T ừ sau chuy ế n đ i thành công, có chút kinh nghi ệ m, đượ c r ấ t nhi ề u đ ám b ạ n bè r ủ rê và th ự c hi ệ n liên t ụ c t ớ i ch ụ c chuy ế n đ i ch ơ i n ướ c Lào theo đườ ng b ộ su ố t t ừ B ắ c đế n c ự c Nam v ớ i t ầ n su ấ t 2-3 chuy ế n/n ă m.

              Đầu năm 1964, gia đình tôi chuyển về Hà Đông ở gần làng Vạn Phúc. Lúc này, Bố tôi là Chính ủy Quân khu 3. Ông được bố trí ở một căn biệt thự một tầng lợp ngói nằm trên đường vào Quân khu, phía sau Khu gia đình. Cạnh đó là nhà ông Hoàng Sâm, Tư lệnh Quân khu. Ngôi nhà Hà Đông năm 1974

                 Tua-gai và bác tài là nh ữ ng nhân v ậ t quan tr ọ ng nh ấ t trong m ộ t chuy ế n du l ị ch b ấ t k ể ng ắ n dài. Nói không ngoa r ằ ng: H ọ quy ế t đị nh đế n 90% k ế t qu ả c ủ a chuy ế n đ i. Ấ y v ậ y mà Công ty du l ị ch l ạ i cho m ộ t th ằ ng cu con m ớ i tròn 20 tu ổ i làm H ướ ng d ẫ n viên. Quá đ áng h ơ n, chi ế c xe 29 ch ỗ dài th ượ t l ạ i trong tay m ộ t bác tài... con gái m ớ i ngoài 20 tu ổ i đờ i.

              Lên lớp 1 tôi học ở trường Trần Quốc Toản cạnh Quảng trường thành phố, cách nhà chừng dăm trăm mét. Tôi học bình thường, không giỏi và không chăm, học lực thất thường. Có lần lơ đễnh không nghe thày dặn dò nên đi học muộn. Khi đến lớp, cửa trường đã đóng, không được vào, tôi đi lang thang cho đến hết giờ mới về nhà giả vờ như đi học. Những ngày sau cũng vậy. Không ai biết. Cho đến khi nhà trường thông báo, Bố tôi mới biết thì tôi đã trốn học vài ngày.   Cùng v ợ đ ứ ng tr ướ c c ử a tr ườ ng c ấ p I n ă m x ư a

Các ông các bà l ĩ nh l ươ ng ch ư a? L ĩ nh r ồ i, ng ồ i nghe k ể chuy ệ n: Sáng nay nhìn tr ờ i, tôi nh ớ t ớ i m ấ y câu c ủ a c ụ Nguy ễ n Công Hoan: Gió. M ư a. Não nùng.

              Tự nhiên đến tuổi “xưa nay hiếm” lại hiện ra trong đầu hình ảnh lang thang đi bộ trong công viên đến lớp vỡ lòng cách đây hơn 60 năm. Tuổi thơ của tôi mờ nhạt, tôi không nhớ rõ rệt một chuyện gì có đầu có cuối, chỉ lờ mờ những nơi mình đã đi qua. Đó là những năm tháng sống với Bố ở Nam Định. Bố tôi lúc đó là Chính ủy Quân khu, hàm Thiếu tướng. Khi tôi đến tuổi đi học vỡ lòng, buổi đầu tiên, chú Phong, thư ký của Bố, đèo xe đạp đưa đến lớp. Vừa đi, chú vừa chỉ đường, vừa dặn dò tỉ mỉ để tan học và các buổi sau tự tìm đường về nhà.

            Năm 4 tuổi ở với Bố trong khu tập thể. Bà nội từ quê lên chơi với hai bố con nên trong tủ gỗ cạnh bàn nước có thêm hộp sữa đặc Liên Xô. Mỗi sáng, Bố pha sẵn cốc sữa và chờ Bà uống cạn mới đi làm. Thằng bé nhìn bà uống sữa thèm thuồng, nuốt nước bọt theo từng nhịp lên xuống của yết hầu trên cổ Bà nội. Bà n ộ i trong m ộ t l ầ n ra Nam Đ ị nh v ớ i ch á u n ộ i Tr ầ n H ả i

Lần đầu khám bác sĩ, rụt rè hai tay đưa cuốn y bạ mỏng tang mới đề họ và tên ngoài bìa. Bác sĩ hỏi: ốm đau thế nào, đi khám đâu chưa, làm những xét nghiệm gì... Lúng túng móc túi quần cái tờ kết quả xét nghiệm gập nhỏ để từ năm ngoái. Bác sĩ vừa lật giở xem vừa nói giễu: Coi thường bác sĩ quá !

         Lũ trẻ con trong khu tập thể có hơn chục đứa thì phần đông ở bên ngôi nhà sát tường Nhà hát. Bên nhà tôi chỉ có mỗi tôi nên hàng ngày tha thẩn sang nhà số 3 chơi. Bên nhà số 3 tuy đông nhưng ít tụ tập bày trò chơi với nhau. Mấy thằng con giai lớn thì có anh em nhà Quý, Bảo con ông Triệu bận với trò cưa gái ở phố, không thèm chơi với bọn nhãi con như tôi. Còn lại là một lũ con gái: Cái Liên, con ông Long. Chị em nhà Thảo, Hiền và thằng Hải con ông Thái.

            Từ khi mới 3 tuổi đầu, tôi được về ở với Bố trong khu tập thể của Quân khu  Hữu Ngạn. Nói là khu tập thể nhưng thực ra đó là một khuôn viên trên phố Hoàng Hoa Thám có 3 tòa nhà biệt thự lớn. Ở Nam Định, đây là khu vực trung tâm nhất và đẹp nhất vì nguyên là khu phố chủ Tây của Nhà máy Dệt thời Pháp thuộc. Phố Hoàng Hoa Thám (Tp Nam Định) ngày nay, ảnh chụp tháng 5 năm 2020

Chuyện khen, chuyện chê trong xã hội có lẽ chả phải bàn vì nó bình thường như người ta hít thở không khí vậy. Nhưng xung quanh chuyện này cũng có rất nhiều tình huống cười, khóc.

          Tôi được sinh ra vào thời điểm cuối của cuộc chiến tranh đánh đuổi thực dân Pháp  tại một vùng quê miền trung du Bắc Bộ. Theo giấy khai sinh thì nơi tôi sinh vào ngày 08 tháng 03 năm 1954 tại làng Thanh Cù, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Nơi ấy là “thủ đô kháng chiến”, hậu phương của những người lính chiến như Bố tôi.

D ạ o này đ eo kính th ấ y... c ă ng c ă ng m ắ t. Kính c ũ rơi ốc một bên gọng lúc nào không biết , đành  ph ả i bu ộ c giây thép dùng tạm. Do là dùng tạm, nên vẫn thấy căng căng... Chần chừ mãi mới quy ế t đị nh đ i khám m ắ t và tiện thể mua luôn kính m ớ i!